Sponsorlu Bağlantılar


Açıköğretim Genel Muhasebe 2 Ders Notları / Ders Kitabı


GENEL MUHASEBE 2

ÜNİTE 1: MALİ DURAN VARLIKLAR

Duran varlıklar; bir işletmede işletme faaliyetlerinde kullanmak veya yararlanmak amacıile edin ilen ve bir yıldan kısa sürede paraya çevrilmeleri, satılmas ıveya tüketilmesi öngörülmeyen varlıklardır.
Duran varlıklar genel olarak mali duran varlıklar, maddi duran varlıklar ve maddi olmayan varlıklar olarak üçe ayrılır.

MALİ DURAN VARLIKLAR KAPSAMINDAKİ FİNANSAL VARLIKLAR

Mali duran varlıklar kapsamında, menkul kıymet niteliğini taşıyan finansal varlıklar bulunur. Ülkemizde menkul
kıymetler sermaye piyasası mevzuatı içinde düzenlenmiştir. Buna göre, “Menkul kıymetler, ortaklık ve alacaklılık sağlayan belli bir meblağıtemsil eden yatırım aracıolarak kullanılan, dönemsel gelir getiren misli nitelikte, seri hâlinde çıkarılan ibareleri aynıolan ve şartları Kurul’ca belirlenen kıymetli evraklardır.”
Bu tanımda yer alan özellikleri taşıyan menkul kıymetler temel olarak hisse senedi ve tahvil olmak üzere ikiye
ayrılmaktadır. Hisse senetleri sahibine ortaklık hakkı sağlayan, tahviller ise sahibine alacaklılık hakkısağlayan temel menkul kıymetlerdir.

Hisse Senetleri
Hisse senetleri, sermayesi paylara bölünmüşortaklıklar tarafından çıkarılan ve ortaklık sermayesine katılma
payınıtemsil eden menkul kıymetlerdir. Ülkemizde anonim şirketler taraf ından çıkarılan ve bir ortaklık belgesi olan hisse senedini elinde bulunduran kişi, hisse senedini çıkaran (ihraç eden) şirketin ortağıdır ve şirketin kârından pay alır. Hisse senedi sahibinin elde ettiği kâr payı geliri, şirketin faaliyetlerine bağlı olarak yıldan yıla değişir ve bu değişmeler hisse senedinin piyasa değerini (fiyatını) etkiler. Dolayısıyla hisse senedi sahibi hisse senedini elinde bulundurarak hem temettü geliri hem de hisse senedinin piyasa fiyatında meydana gelen artıştan kaynaklanan gelir gibi iki farklıgetiri elde etmeyi bekler.

Hisse senedinin piyasa fiyatı, o hisse senedine olan arz ve talep koşullarına göre belirlenen bir fiyattır.
Tahvillerden farklıolarak hisse senetlerinde aşağıdaki gibi pek çok farklıdeğer (fiyat) ortaya çıkabilir.

• Nominal değer (itibari değer veya kayıtlıdeğer); bir hisse senedinin üzerinde yazılıolan değerdir. Anonim şirketlerin sermaye tutarının hisse sayısına bölünmesiyle bulunan değeri ifade etmektedir.

• Defter değeri; bir işletmenin öz kaynak toplamının hisse senedi sayısına bölünmesiyle bulunan değerdir.

NOT: Faaliyetine devam bir işletmede bir hisse senedinin defter değeri, genellikle nominal değerinden daha
yüksektir. Çünkü öz kaynak toplamıiçinde sermaye, dönem kârıve geçmişyıllar kârlarıile dönem zararı ve geçmiş yıllar zararları da yer alır. Bu nedenle faaliyetlerine devam eden bir işletmede genellikle öz kaynak toplamı, sermaye tutarından daha fazla olur.

• İhraç değeri; hisse senetlerinin şirket tarafından çıkarılışı (ihraç) aşamasında satışa sunulduğu fiyattır. Genel olarak yeni kurulan şirketler çıkardıkları hisseleri nominal değerle satmakla birlikte, faaliyetine devam eden ve kârlılığı yüksek olan işletmeler sermaye artırımında çıkardıklarıhisse senetleri için nominal değerin üzerinde bir fiyat belirler.
Ülkemizdeki yasal düzenlemelere göre hisse senetleri, nominal değerinin üzerinde bir ihraç fiyatıyla satılabildiği hâlde nominal değerinin altında bir ihraç fiyatıyla satılamaz.

• Piyasa değeri; piyasadaki arz ve talep koşullarına göre belirlenen ve borsa mevcutsa genellikle borsa fiyatıile eş anlamlı olarak kullanılan fiyattır. İşletmenin temettü dağıtım politikası, yıllara göre kârlılık durumundaki değişmeler, faaliyet başarısı, rekabet durumu, yöneticilerin vasıfları gibi işletmeye bağlı pek çok nicel ve nitel faktör ile piyasa koşullarındaki ve ekonomideki değişmeler arz ve talebin, dolayısıyla piyasa ve borsa fiyatının artmasına veya azalmasına yol açar.
• Tasfiye değeri; işletmenin tasfiyesi yani işletmenin faaliyetlerinin sona ermesi durumunda, işletmenin tüm
varlıklarının satılmas ıve tüm borçlarının ödenmesinden sonra kalan tutarın,hisse senedi sayısına bölünmesi sonucu
bulunan değerdir.
• Gerçek değer; işletmenin gelir yaratma potansiyeli ve yatırımcıların bu hisse senedinden bekledikleri kazanç oranına
göre bir takım teknikler kullanılarak hesaplanan ve yatırımcıların o hisse senedi için ödemeye hazır oldukları değerdir.
Hisse senedi değerleme yöntemleri kullanılarak hesaplanan gerçek değer, piyasa değerinin üzerinde ise yatırımcıbu
hisse senedini alma kararına varacaktır.
Hisse Senedinin Sahibine SağladığıHaklar
Hisse senetleri nama (isme yazılı) ya da hamiline yazılıolarak çıkarılabilir. Hisse senetleri ana sözleşmede
aksine bir hüküm yoksa sahiplerine eşit haklar sağlar. Bu tip hisse senetlerine adi hisse senetleri denir. Bir kısım hisse
GENEL MUHASEBE 2
4
senetleri ise adi hisse senetlerine göre kâra katılmada, yönetim ve denetim kuruluna üye seçiminde, oy hakkında ve
benzeri konularda ana sözleşmeye dayanarak sahiplerine imtiyazlı haklar tanıyabilir. Bir anonim ortaklıkta çeşitli
imtiyazlara sahip hisse senetleri bulunuyorsa bu hisse senetlerine imtiyazlıhisse senetleri denir.
Hisse senedi sahibi şirketin ortağı olduğundan, hisse senetlerinin sahiplerine sağladıkları haklar aşağıdaki gibi
sıralanabilir:
• Yönetime katılma (oy) hakkı, şirket genel kurullarına katılıp, alınacak kararlar için oy kullanma hakkınıifade eder.
• Kâr payı( temettü geliri ) alma hakkı, şirket kârından hissesi oranında pay elde etme hakkınıifade eder.
• Rüçhan hakkı, şirketin gerçekleştireceği sermaye artırımı nedeniyle ihraç edeceği yeni hisse senetlerini öncelikli
olarak alma hakkıdır.
• Tasfiyeden pay alma hakkı, şirketin tasfiye olması durumundatasfiye sonucuna payıoranında katılma hakkıdır.
• Bilgi edinme hakkı, yönetim kurulunun düzenleyeceği faaliyet raporu, denetim kurulunun düzenleyeceği denetim
kurulu raporu, bilânço, gelir tablosu ve kâr dağıtım tablosunu inceleme hakkı, genel kurulda soru sorma hakkı,
denetçilere şikâyet etme hakkıve benzeri haklarıifade eder.
• Bedelsiz pay alma hakkı, şirketin iç kaynaklardan yapacağısermaye artırımlarında çıkarılacak hisse senetlerinden,
sahip olduğu pay oranındaki hisse senetlerini bedelsiz olarak alma hakkınıifade eder.
Tahviller
Tahviller devletin ya da özel sektör şirketlerinin, borçlanarak orta veya uzun vadeli fon sağlamak üzere
çıkarttıklarıborç senetleridir. Tahvil sahiplerinin herhangi bir ortaklık hakkıyoktur, sadece tahvili çıkaran ( ihraç eden )
devlete veya şirkete karşı alacaklılık hakkısağlar. Tahvil sahipleri, tahvili ihraç edenin alacaklısıdır ve bu alacağıiçin
faiz kazancıelde eder. Tahvil çıkaran bir şirket kâr da zarar da etse, tahvil sahipleri şirketten her yıl, tahvilin üzerinde
yazılıdeğer ( nominal değer) üzerinden hesaplanan faizleri alırlar.
NOT: Tahviller, devlet ya da finansman ihtiyacında olan anonim şirketler için borçlanma aracı niteliğini taşır.
Tahviller sabit veya değişken faizli olarak ihraç edilebilir. Tahvil değeri, piyasa faiz oranlarındaki değişimden
etkilenir ve bu nedenle tahvilin piyasa değeri nominal değerine göre farklı olabilir. Sabit faizli tahvillerde her yıl
anapara üzerinden hesaplanan faiz tutarıaynıdır. Hisse senetlerinden farklıolarak tahvillerde oy hakkıyoktur, vade
vardır ve vade sonunda tahvil sahiplerine anaparanın geri ödenmesi gerekmektedir. Vade, anaparanın ve son faiz
ödemesinin yapılacağı tarihtir. Tahvil ve bononun vadesin-de yatırımcının eline geçecek olan para miktarı tahvilin
nominal değeri yani üzerinde yazılıolan değer tutarındadır. Ülkemizdeki mevzuata göre tahviller en az 2, en çok 7 yıl
vadelidir. Tahviller arka yüzlerinde belirtilen bir ödeme planıdâhilinde itfa edilir. Tahvillerin anaparas ıvade bitiminde
bir defada ödenir. Tahviller nominal değerlerinin altında ve üstünde bir değerle ihraç edilebilir.
NOT: Tahviller nominal değerlerinin en çok % 5 altında bir ihraç fiyatıyla satışa arz edilebilir
Tahvil sahibi alacağından başka şirket üzerinde hiçbir hakka sahip değildir. Şirketin yönetimine katılamaz.
Buna karşılık şirketin brüt kârından, önce tahvil sahiplerinin faizleri ödenir. Ayrıca, şirketin tasfiyesi halinde tahvil
sahipleri alacaklarını almada, hisse senedi sahiplerine göre önceliğe sahiptir. Bu nedenle tahviller hisse senetlerine
göre daha az riskli olmakla birlikte genellikle de daha az getirili menkul kıymetlerdir.
Diğer Menkul Kıymetler
Oy hakkına ve değişken bir getiriye sahip bir ortaklık belgesi olan hisse senedi ile belirli bir vade ve sabit faiz
getirisine sahip bir borçlanma aracıolan tahviller arasındaki bu temel ayrım nedeniyle diğer menkul kıymetler ya hisse
senedinin türevidir ya da tahvil türevidir. Ülkemiz mevzuatıiçinde hisse senedine benzeyen ve hisse senedi türevleri
olarak ifade edilen, kâr-zarar ortaklığı belgesi, intifa senedi ve katılma intifa senedi gibi menkul kıymetler
bulunmaktadır. Tahvile benzeyen ve tahvil türevleri olarak isimlendirilen menkul kıymetler ise aşağıdaki gibi
sıralanabilir:
• Hazine bonoları, devlet ve diğer tüzel kişilerin tahvil ve bonoları
• Kâra iştirakli tahvil-hisse senetleriyle değiştirilebilir tahvil
• İpotekli borç ve irat senetleri
• Banka bonosu ve banka garantili bonolar
• Finansman bonoları
• Gelir ortaklığısenedi
• Varlığa dayalımenkul kıymetler
• Gayrimenkul sertifikaları
• Türev finansal araçlar
Finansal varlıkların içinde son yıllarda kullanılmaya başlanan türev finansal araçlar, değeri başka bir finansal
varlığın veya malın değerine dayalıhak ve yükümlülükleri sağlayan sözleşmelerdir.
GENEL MUHASEBE 2
5
Genellikle sözleşmeye konu olan varlığın el değiştirmesine gerek olmaksızın, bu varlıkla ilgili hak ve
yükümlülüklerin yani sözleşmelerin alım satımıgerçekleşir. Temel amaç faiz oranları, döviz kurları, hisse senetleri ve
temel mal fiyatlarındaki değişmelerden doğabilecek risklerden korunmaktır. Yatırımcılar bu araçları riskten korunma
amacıyla yada gelecekteki fiyat hareketleri tahminlerinden yararlanarak spekülatif kazanç elde etmek amacıyla
kullanmaktadır. Bir mal için farklı piyasalarda önemli fiyat farklılıklarının olmasıdurumunda yatırımcılar fiyatların düşük
olduğu piyasada alış, fiyatların yüksek olduğu piyasada satışyaparak spekülatif kazanç sağlayabilir. Türev finansal
araçlar önce mal piyasalarında daha sonra yaygın olarak finansal piyasalarda kullanılmaya başlanmıştır. Türev
finansal araçlar içinde vadeli işlem (futures), opsiyon (options), forward ve swap sözleşmeleri yer almaktadır
FİNANSAL VARLIKLARIN SINIFLANDIRILMASI VE RAPORLANMASINDA FARKLI UYGULAMALAR
Finansal varlıkların sınıflandırılmas ı ve bilançoda raporlanmas ı ile ilgili kurallar ticari kârın tespitine ilişkin
düzenlemelerin yer aldığıTekdüzen Muhasebe Sistemi ve Türkiye Muhasebe Standartlarıiçinde bu lunmaktadır.
Tekdüzen Muhasebe Sistemi
Ülkemizde 1992 yılında Maliye Bakanlığıtaraf ından yayımlanan “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği”
ile ulusal düzeyde bir hesap çerçevesi oluşturulmuş ve faaliyetleri özellik arz eden bazı işletmeler hariç bilanço
esasına göre defter tutan bütün gerçek ve tüzel kişiler 1994 yılından itibaren zorunlu olarak “Tekdüzen Hesap Planı”nı
ve buna göre hazırlanan finansal tablo formatlarından oluşan “Tekdüzen Muhasebe Sistemi”ni kullanmışlardır.
Türkiye Muhasebe Standartları
Uluslararası ticarette tarafların bilgi alış verişinde bulunabilmesi için uluslararas ı ortak bir muhasebe dili
oluşturulması, ülkelerdeki muhasebe uygulamalarındaki farklılıkların en aza indirilmesi ihtiyacıuluslararasımuhasebe
standartlarının geliştirilmesine neden olmuştur. Bu ihtiyaç nedeniyle 1973 yılında başlayan çalışmalar neticesinde
“Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu” “Uluslararası Muhasebe Standartları/Uluslararası Finansal Raporlama
Standartları”nı ’yay ımlamıştır.
TEKDÜZEN MUHASEBESİSTEMİNE GÖRE FİNANSAL VARLIKLARIN RAPORLANMASI VE
MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
Tekdüzen Muhasebe Sistemi içindeki Tekdüzen Hesap Planında satın alınan finansal varlıkların
sınıflandırılmas ıve muhasebeleştirilmesi, finansal varlıkların satın alma amacına göre farklılık gösterir. Eğer geçici
yatırım amacıyla finansal varlık alınmışsa, dönen varlıklar grubu içinde “11. Menkul Kıymetler” hesap grubuna, eğer
uzun vadeli yatırım amacıyla alınmışsa duran varlıklar grubu içindeki “ 24.Mali Duran Varlıklar” hesap grubuna
kayıtlanmasıgerekir.
Mali Duran Varlıkların Sınıflandırılması
Uzun vadeli amaçlarla satın alınan veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan uzun vadeli menkul
kıymetler veya paraya dönüşme niteliğini kaybetmiş uzun vadeli menkul kıymetler “Mali Duran Varlıklar” hesap bu
grubunda izlenir. Ayrıca, diğer bir işletmeye veya bağlıortaklığa ortak olmak amacıyla edinilen sermaye paylarıda bu
grupta yer alır. Mali duran varlıklar; bağlımenkul kıymetler, iştirakler, bağlı ortaklıklar ve diğer mali duran varlıklar
hesap kalemlerini kapsar.
Bağlı menkul kıymetler; iştirak niteliğini taşımayan ancak uzun vadede elde tutulması amaçlanan hisse
senetleri ile hisse senetleri dışında kalan ve uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklarla ya da paraya dönüşme
niteliği kaybolduğu için elde tutulan menkul kıymetlerdir.
İştirakler; işletmenin, diğer şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak üzere
edindiği hisse senetleri ve ortaklık paylarınıifade etmektedir. İştirakler hesabı, bir ortaklıktaki en fazla %50 oranında
olan sermaye payları veya oy haklarının izlenmesinde kullanılır. İştirak edilen ortaklıklarda, iştirak ilişkisinden söz
edebilmek için sermaye payıdikkate alınmaksızın sahip olunan oy hakkıveya yönetime katılma hakkının en az %10
oranında bulunması gerekir.
Bağlıortaklıklar; işletmenin %50 oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim
çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerin sermaye paylarıdır.
Mali Duran Varlık İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi
Bir işletmenin hisse senetleri satın alındığında ödenen veya ödenmesi taahhüt edilen tutar, o işletmenin
varlıkları üzerinde iddia edilebilecek hak tutar ını yani sermayeye iştirak payını gösterir. Buna göre iştirakler, bağlı
ortaklıklar, bağlı menkul kıymetler veya diğer menkul kıymetler hesabına kaydedilecek olan tutar, genellikle hisse
senetlerinin nominal değeri üzerinden değil, ödenen veya ödenmesi taahhüt edilen alışdeğeri üzerinden belirlenir.
Mali duran varlıkların satışı halinde hesaplara yine alışdeğeri ile alacak kaydıyapılır. Satışta ortaya çıkan kâr
veya zarar, Tekdüzen Hesap Planına göre olağandışıgelir veya olağandışıgider olarak kayıtlanır.
GENEL MUHASEBE 2
6
Menkul kıymetlerin alım-satım işlemleri için aracıkurumlara alışveya satışemri verilir ve aracıkuruma genel
olarak işlem tutarının ‰2’si oranında hesaplanan tutarda komisyon ödenir. İşletmenin menkul kıymet alışveya satış
işlemleri için aracı kurumlara ödediği komisyonlar dönem gideri olarak kayıtlanır. Tekdüzen Hesap Planındaki
“653.Komisyon Giderleri” hesabı, işletmenin diğer olağan faaliyetleriyle ilgili olarak acente, temsilci ve benzeri
işletmelere ödediği komisyon giderlerinin izlendiği hesaptır.
Tekdüzen Hesap Planında “24. Mali Duran Varlıklar” hesap grubunda yer alan hesaplar aşağıdaki gibidir.
240. BAĞLI MENKUL KIYMETLER HESABI
241. BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞIHESABI (-)
242. İŞTİRAKLER HESABI
243. İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİHESABI (-)
244.İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞIHESABI (-)
245. BAĞLI ORTAKLIKLAR HESABI
246. BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHHÜTLERİHESABI (-)
247. BAĞLIORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI HESABI (-)
248. DİĞER MALİDURAN VARLIKLAR HESABI
249. DİĞER MALİDURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI HESABI(-)
Bedelsiz Hisse Senedi Edinimi
İşletmeler, yeni ortak almak veya hisse senedi ihraç etmek suretiyle sermaye artırımıyaparak yeni kaynaklar
sağlayabildikleri gibi bilançosunda öz kaynaklardaki “sermaye yedekleri” ve “kâr yedekleri” içinde yer alan tutarlarıya
da geçmişyıllar kârlarınısermayeye aktarmak suretiyle içsel kaynaklardan da sermaye artırımıyapabilir.
Sermaye yedekleri; hisse senedi ihraç primleri, iptal edilen ortaklık payları, yeniden değerleme yapılmas ı
sonucu meydana gelen fonlardan oluşmaktadır.
Kâr yedekleri ise; yasal, statü ve olağanüstü yedekler ile yedek niteliğindeki karşılıklar, özel fonlar gibi
kalemlerden oluşur. Bu hesaplardaki tutarların sermayeye aktarılmas ıyla sermaye artırımında bulunan bir anonim
şirket, artırdığı serm aye karşılığında çıkarttığı hisse senetlerini mevcut ortaklarına payları oranında “bedel karşılığı
olmaksızın” verir. Bu uygulama sonucu ortaklara dağıtılan hisse senetleri “bedelsiz hisse senetleri” olarak ifade
edilmektedir.
Bir işletmenin iştirakler veya bağlı ortaklıklar hesabında izlediği ve hisse senetlerini satın alarak yatırımda
bulunduğu işletmeler, eğer içsel kaynaklarından sermaye artırımı yaparak işletmeye bedelsiz olarak hisse senedi
verirse bu durumda, işletme ald ığıbedelsiz hisse senetlerini nominal değerleri toplamıyla “242. İştirakler” veya “245.
BağlıOrtaklıklar” hesabının borcuna kaydeder. Aktif hesaplarındaki
borç kaydına karşılık alacak kaydı yapılacak hesap, yatırım yapılan şirketin sermayesine ilave ettiği iç kaynak
unsuruna göre farklılık gösterir. Şöyle ki;
• Eğer, yatırımda bulunulan şirket sermaye artırımını yasal yedekler dışındaki kâr yedeklerinden veya geçmiş yıl
kârlarından yapmışsa, bu bir kâr dağıtımıdır ve işletme kayıtlarında “640 İştiraklerden Temettü Gelirleri” hesabına
alacak kaydeder.
• Eğer, yatırımda bulunulan şirket sermaye artırımınısermaye yedeklerinden yapmışsa, örneğin yeniden değerleme
sebebiyle oluşan değer artışfonlarını sermayeye eklemişse işletme, aldığıbedelsiz hisse senetlerini nominal değeri
ile aktif hesapların borcuna kaydederken pasifinde de “523.İştirakler Yeniden Değerleme Artışları” hesabının
alacağına kaydeder. İşletme bilançosunun pasifinde bu hesaptaki tutarlarıdaha sonra sermayesine ekleyerek kendisi
de içsel kaynaklısermaye artırımında bulunabilir. Eğer işletme bu hesaptaki tutarlarısermayesine ilave etmemişse
iştirak hisselerinin satılmas ı durumunda, “523.İştirakler Yeniden Değerleme Artışları” hesabı satış kaydı sırasında
kapatılır. Bu durumda satışkârı, elde edilen bedelsiz hisse senetleri nedeniyle pasifte oluşturulan hesabın tutarıkadar
artar.
Değer Azalışlarında Karşılık Hesaplarının Kullanılması
Değerleme, varlıkların bilançoda raporlanacak tutarlarının belirlenmesidir. Değerlemenin nasıl yapılacağıve
hangi değerin kullanılacağı, vergi mevzuatında vergi matrahının hesaplanmasıiçin, Türkiye Muhasebe Standartları/
Türkiye Finansal Raporlama Standartları ve Türk Ticaret Kanunu’nda ise ticari kâr ın hesaplanması için belirlenen
kurallara bağlanmıştır. Genellikle değerlemeye ilişkinbu kurallarda
farklılıklar bulunmaktadır.
Finansal varlıklar satın alındığında alışdeğeri ile ilgili mali duran varlık hesabının borç tarafına, satıldığında da
yine alışdeğeri hesabın alacak tarafına kayıtlandığınısöylemiştik. Buna göre hesaplar dönemsonunda alışdeğeri ile
kalan verir, bu hesap kalanı alış değeri ile dönem sonundaki finansal varlığın mevcutlarını göstermektedir. Vergi
mevzuatımıza göre, hisse senetleri dışındaki diğer menkul kıymetler borsa rayici ile değerlenir. Vergi mevzuatımız,
GENEL MUHASEBE 2
7
hisse senetlerinin borsa değerinde ortaya çıkan artışve azalışların vergi matrahınıdeğiştirmesine izin vermez. Oysa,
ticari kârın hesaplanmasıile ilgili düzenlemeler içeren Türkiye Muhasebe Standartlarında,
hisse senetleri dâhil tüm menkul kıymetlerdeki değer artışve azalışlarının kayda alınmasıve kârın hesaplanmasında
dikkate alınmasına izin verilmektedir.
NOT:TMS’de tüm menkul kıymetlerdeki değer artış ve azalışlarının kayda alınmasıgerekirken THP’de sadece
değer azalışlarının kaydısöz konusudur.
TÜRKİYE MUHASEBE STANDARTLARINA GÖRE FİNANSAL VARLIKLARIN RAPORLANMASI
Türkiye Muhasebe Standartlarına göre finansal tablolardaki sınıflandırma ve raporlama, finansal varlıkların
ölçüm (değerleme) esasına göre yapılmaktadır. Geleneksel muhasebe anlayışı içinde ve Tekdüzen Muhasebe
Sistemi’nde varlıkların değerlemesinde kullanılan temel yöntem maliyet yöntemi yani işlemin gerçekleştiği tarihteki
değerdir. Ancak işlem tarihindeki maliyet değeri, zaman geçtikçe, cari piyasa değerlerini yansıtmaktan uzaklaşır. Bu
nedenle varlıkların bilanço tarihindeki gerçek değerini tespit etmek ve bilançoda varlıkların cari değeri ile
raporlanmasınısağlamak amacıyla farklıölçüm ( değerleme ) yöntemleri kullanılmaktadır.
Türkiye Muhasebe Standartlarında Finansal Varlıkların Ölçümü
Türkiye Muhasebe Standartlarında da finansal varlıklar satın alındığında alışdeğeri ile ilgili hesaplara borç
kaydedilir. Dönem sonunda işletmeler elinde bulunan mevcut finansal varlıkların ölçümünde (değerlemesinde)
aşağıdaki yöntemleri kullanır;
• Gerçeğe uygun değer,
• Maliyet değeri,
• İtfa edilmişmaliyet değeri.
Gerçeğe uygun değer, bir varlığın normal ticari koşullarda bilgili ve istekli bir satıcıile bilgili ve istekli bir alıcı
arasında el değiştirmesi sırasında saptanan değişim değeridir. Gerçeğe uygun değer, varlık ve yükümlülüklerin
bilanço tarihindeki cari değerlerini ölçer ve bu nedenle işlem tarihindeki maliyet değerine göre cari değerinde ortaya
çıkan artışve azalışların kayıtlanıp raporlanmasıgerekir. Finansal varlıkların gerçeğe uygun değer ile değerlenmesi
hâlinde, değer değişikliğinden kaynaklanan kâr veya zarar bazı durumlarda doğrudan gelir tablosuna yansıtılır,
bazılarında ise öz kaynak unsuru olarak muhasebeleştirilir.
Eğer, bir finansal varlığın gerçeğe uygun değeri kolayca ve güvenilir şekilde ölçülemiyorsa, finansal varlıklar
maliyet değeri ile ölçülür. Maliyet değeri ile izlenen finansal varlıkların, dönem sonlarında satış değeri, elde etme
maliyetinin altına düşmüşse, değer düşüklüğü için karşılık kaydıyapılır.
Eğer, bir finansal varlık, sözleşmeye bağlı nakit akış larının tahsili amacıyla elde tutuluyorsa ve sözleşme
hükümlerine göre, belirli tarihlerde sadece anapara ve anapara bakiyesine ilişkin faiz ödemelerinin yapılmas ına
yönelik nakit akışları varsa, tahvil ve benzeri borçlanma araçları niteliğindeki bu finansal varlıklar itfa edilmiş
maliyetle ölçülür. İtfa edilmiş maliyet, etkin faiz oran ı yöntemi kullanılarak bulunan iskonto edilmiş tutarları ifade
etmektedir.
Türkiye Muhasebe Standartlarında Finansal Varlıkların Sınıflandırılması
Buna göre Türkiye Muhasebe Standartlarında finansal varlıklar ölçüm (değerleme) yöntemine göre aşağıdaki
hesap gruplarıiçinde sınıflandırılarak bilançoda raporlanır:
• Gerçeğe uygun değer farkıkâr veya zarara yansıtılan finansalvarlıklar.
• Gerçeğe uygun değer farkıöz kaynaklara yansıtılan finansal varlıklar.
• Maliyetle Ölçülen Finansal Varlıklar.
• İtfa EdilmişMaliyetle Ölçülen Finansal Varlıklar
Gerçeğe uygun değerle değerlenen finansal varlıkların bilançoda sınıflandırma ve raporlaması yapılırken,
gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan ve gerçeğe uygun değer farkı öz kaynaklara yansıtılan finansal
varlıklar olmak üzere iki farklıhesap grubu ile raporlanmasıgerekir. Her iki hesap grubunun içinde de hisse senetleri,
özel kesim tahvil, senet ve bonoları, kamu kesimi tahvil senet ve bonolarıya da diğer finansal varlıkların bulunması
mümkündür.
Gerçeğe Uygun Değer FarkıKâr Zarara Yansıtılan Finansal Varlıklar
Genellikle kısa vadeli amaçlarla satın alınan, alım-satım amaçlı finansal varlıkların yer aldığı hesap grubudur. Bu
gruptaki finansal varlıkların gerçeğe uygun değerindeki artışve azalışlar bir yandan gelir-gider olarak gelir tablosunda
raporlanır, bir yandan da ilgili aktif hesap arttırılır veya azaltılır.
Bu grup içindeki hesaplar için, örneğin hisse senetlerinde meydana gelen gerçeğe uygun değer artışlarıiçin a şağıdaki
kayıt düzenlenir:
GENEL MUHASEBE 2
8
Eğer hisse senetlerinin gerçeğe uygun değeri ilk elde etme maliyetine göre azalmışsa, mevcut uygulamalarımızda
olduğu gibi karşılık kaydıyapılır ve değer azalışıiçin bir karşılık hesabına alacak kaydedilir:
Gerçeğe Uygun Değer FarkıÖzkaynaklara Yansıtılan Finansal Varlıklar
Genellikle uzun vadeli amaçlarla satın alınan, finansal varlıkların yer aldığı hesap grubudur. Bu grupta yer alan
finansal varlıkların gerçeğe uygun değer değişiklikleri kâr veya zarara değil özkaynak grubunda yer alan “Özkaynağa
DayalıFinansal Araçlar Gerçeğe Uygun Değer Farkları” adıyla bir hesaba borç veya alacak kaydedilir.
NOT: “Öz kaynağa Dayalı Finansal Araçlar Gerçeğe Uygun Değer Farkları” değer artış ve azalışlarını
kaydetmek için kullanılan ve bilanço pasifinde öz kaynaklar içinde artı veya eksi olarak raporlanan
hesaplardır.
Maliyetle Ölçülen Finansal Varlıklar
Türkiye Muhasebe Standartlarına göre, gerçeğe uygun değeri kolayca ve güvenilir şekilde ölçülemeyen finansal
varlıklar maliyet bedeli ile ölçülür. Maliyet yönteminde, yatırımcı, yatırım yaptığıortaklıktaki yatırımıelde etme maliyeti
ile muhasebeleştirir. Ülkemiz mevzuatı ve Tekdüzen Muhasebe Sistemine göre mali duran varlık işlemlerinin
muhasebeleştirilmesinde kullanılan maliyet yönteminde, değer artışlarıkayda alınmaz, sadece değer azalışları karşılık
kaydı ile gider yazılır. Yatırımdan sağlanan kâr payları gelir olarak kaydedilir ve ilgili dönemin gelir tablosunda
gösterilir.
İtfa EdilmişMaliyetle Ölçülen Finansal Varlıklar
Bu grupta yer alan tahvil ve benzeri borçlanma araçlarının kayıtlı değerleri ile itfa edilmiş maliyet değeri arasında
ortaya çıkan olumlu fark için bilanço aktifindeki varlık tutarı artırılır ve bu tutar aynı zamanda faiz geliri olarak
kaydedilir. Ülkemizde Tekdüzen Muhasebe Sistemi ve vergi yasalarımızın gereklerine göre de borçlanma araçları,
vadesinde elde edilecek gelirin edinim tarihinden değerleme gününe kadar olan kısmının alışbedeline eklenmesi ve
hesaplanan faizin gelir tablosu ile ilişkilendirilmesi suretiyle muhasebeleştirilir





Sınavlarda Hepinize Başarılar Diliyoruz..
[/QUOTE]