Sponsorlu Bağlantılar


Açıköğretim İnsan Hakları ve Kamu Özgürlükleri Ders Notları/Ders Kitabı

ÜNİTE 8


TÜRKİYE 2. Dünya savaşının felaketlerinin bir daha yaşanmaması ve demokrasiye insan haklarına saygı ortak
değerlere temelinde yükselen ve bir Avrupa idealini hedefleyene Avrupa konseyine 1949 yılında üye olmuştur.
-Türkiye Avrupa konseyi bünyesinde 1950 yılında hazırlanan Avrupa insan hakları sözleşmesinde
(AİHS)1954 TE taraf olmuştur. Aihs 1954 yılından itibaren Türk hukuk düzeninin ayrılmaz bir parçasıdır.
Türkiye 28.01.1987 yılında bireysel başvuru hakkını 22.01.1990 yılında ise aihm zorunlu yargı yetkisini
tanımıştır.

* Türkiye anayasa ve yasalarından kaynaklanan yapısal sorunları yanında uygulamadaki bir çok eksiklikleri
nedeniyle AİHM önünde 31.12.2011 yılına kadar toplam 2.404 kez insan haklarını ihlal et mekten mahkum
olmuştur. bu sayı Türkiye ye AİHS Yİ en çok ihlal eden devlet konumuna getirmektedir.

* Türkiye hakkında verilen insan hakları ihlali kararları genelde ağır insan hakkı ihlalleri olarak nitelendirilen
yaşam hakkı ile işkence ve kötü muamele yasanın ihlali alanlarında söz konusu olmaktadır.

* AİHS bugün yorumlandığı şekliyle yaşayan hukuku yansıtmakta ve AİHM tarafından Avrupa kamu düzeninin
anayasal belgesi olarak nitelendirilmektedir.

* İnsanın en temel hakkı olan yaşam hakkı ile insanlık onurunu zedeleyen ve bir insanlık suçu oluşturan işkence
yasağına aykırı eylemler ağır insan hakları ihlalleri kategorisini oluşturur. Yaşam hakkının korunması öncelikle
öldürmeme hükümlülüğünü içerir.

* Etkin ve tarafsız soruşturma eksikliği sonucu yaşam hakkının ihlal edilmiş olması AİHM NİN bu konuda
Türkiye ye karşı vermiş olduğu kararların ortak noktasıdır.

* AİHM nin ateşli silahlara başvuran güvenlik görevlilerine ilişkin orantılılık ilkesini ve olayın özelliklerini
değerlendirdiği tüm kararlarında ortak nokta karşı tarafın da bir silahlı saldırıda bulunması güvenlik
görevlilerinin ise hem kendi hem de başkalarının hayatlarını tehlikeye sokmamak çabası içinde ölüme istemeden
sebebiyet vermemelidir.

* AKSOY TÜRKİYE KARARI: bu dava AİHM NİN işkence olarak nitelendirdiği ilk olay olma özelliğini taşır.

* İşkence ve kötü muamele yasağının etkili uygulanmasında gözaltında olan kişinin avukat ve tıbbi yardıma
ulaşabilmesi de çok önemli bir rol oynar

* AİHM ve Tunce ve diğerleri Türkiye davasında yasal olmayan tutuklamalar ve makul sürede yapılamayan
yargılamalar için tazminat istemini düzenleyen ceza mahkemesi kanunun 141 ve 142. Maddelerinin etkili bir yol
oluşturmadığına karar verilmiştir.

* Susmaya hakkını kullanmış olmasına rağmen AİHM YE dayanan Türkiye kararında yasada kaynaklanan
sistematik kısıtlamayı da dikkate alarak avukat yokluğunda adil yargılama ilkesinin ihlal edildiğine karar
verilmiştir.

* Fransa SALDUS KARARI Türkiye ye karşı verilmiş bir karar olmasına rağmen kendi hukuksal düzenini
AİHM NİN Türkiye ye karşı tespit etmiş olduğu eksikliği içerdiğinden ceza usül
yasasını 2011 de değiştirmek zorunda kalmıştır.gözaltında avukat bulundurma yönünde bir düzenlemesi olmayan
Belçika da SALDUS kararı gereiği 2011 yılında bu hakkı tanımıştır.


* Türkiye bakımından ise , SALDUS kararında DGM açısından söz konusu olan avukat yasağı sorunu dgm”
lerin kaldırılması ile ortadan kalkmıştır.

* Türkiye nin 2. 404 ihlal kararı ile tüm taraf dvletler arasında aism yi en çok ihlal eden devlet konumundadır.
İkinci sırada 1.651 kararı ile İtalya , üçüncü sırada 1.140 ihlal kararı ile Rusya gelmektedir. 815 ihlal kararı ile
Polonya 4. Sırada , 717 ihlal kararı ile Romanya 5. Sırada yer almaktadır.

* Avusturya, Macaristan, Portekiz, Almanya, çek cumhuriyeti, Finlandiya, ispanya, Danimarka, Norveç ,ve
birçok devlete karşı yaşam hakkının ihlaline dair verilmiş karar yoktur.

* İşkence ve kötü muamele yasağının ihlali meselesinde Rusya , 31 işkence, 357 kötü muamele ve 82 etkin
soruşturma eksikliği olmak üzere toplam 470 defa mahkum olmuştur.

* Türkiye 29 işkence , 243 kötü muamele , 135 etkin soruşturma eksikliği kararıyla toplam 407 defa mahkum
olmasıyla 2. Sıradadır.bu ağır insan hakkı ihlali konusunda 3 sırada Ukrayna, 4 işkence 70 kötü muamele ve 28
etkin soruşturma eksikliği olmak üzere toplam 102 ihlal kararıyla yer almaktadır. Özgürlük ve güvenlik hakkını
düzenleyen ve kişiyi haksız tutuklamalara karşı korumaya amaçlayan , AİHM NİN 5. Maddesi Türkiye
tarafından 554 kez ihlal edilmiştir. Bu konuda 1. Sırad a olan Türkiye nin arkasından 422 ihlal kararıyla Rusya ,
267 ihlal kararıyla Polonya gelmektedir.

* Adil yargılama hakkının ihlali konusunda Türkiye 729 ihlal kararı ile birinci sıradadır. İkinci sırada 570
kararıyla Rusya ,üçüncü sırada 432 kararıyla Ukrayna vardır. Yargılama süresinin uzunluğu meselesindeyse
İtalya 1155 kararla birinci sıradadır. İtalya nın arkasından493 kararla Türkiye ,412 kararla Polonya gelmektedir.

* Türkiye nin, aihm karşısında sorumlu alanlarından birini oluşturan ifade özgürlüğü meselesinde rakamlar çok
büyük farklar gözlenmektedir. Bu alanda Türkiye 207 ihlal kararıyla birinci konumdadır. Ancak hemen
arkasından gelen Avusturya nın ihlal kararı sayısı 32, üçüncü sırada Fransa nın 25 “tir.

* Hakkında en çok bireysel başvuru yapılan devletin 40. 250 başvuru ile Rusya olduğu gösterilmektedir. ikinci
sırada 15.950 başvuru ile Türkiye gelmektedir.

* AİHM nin önünde 2011 yılı sonu itibariyle 144.150 bireysel başvuru bir karar için beklemektedir. Bu bekleyen
başvuruların %26.6 sı Rusya da, %10.5 türkiyeden , %9.1 italya dan yapılmıştır.yapılan araştırmalar aihm “nin
önünde bekleyen başvuruların %70 nin Rusya , Türkiye İtalya, Romanya, Ukrayna, Sırbistan, Polonya olmak
üzere 7 devletten geldiğini göstermektedir. Başvuruların %40ı ise geri kalan 40 devletten gelmektedir.

* Bireysel başvruuları nüfusa oranlarsak Sırbistan ve Karadağ ilk sıraya yükselmektedir. Aihm önündeki
başvuruların devletin nüfuslarına oranlanması halinde Türkiye 47 devlet arasında 16. Sırada yer almaktadır….