Konu: Uygarlık Tarihi-Ünite1 (2009) Tarih Öncesi Çağlar

Üç Çağ Sistemi
Paleolitik Çağ (Eski Taş Çağı)
Paleolitik çağ, insan elinden çıkan ilk ürünler olan taş aletlerin yapıldığı çağdır. Bu çağın son dönemlerinde ilk sanat ürünleri ortaya çıkmıştır. İnsanlar mağara duvarlarına resimler yapmış, küçük heykelcikler ve takılar yapmışlardır.
İnsanlar avcılık ve besin toplayacağı ile geçinir, göçebe yaşarlar. Genellikle doğal korunaklı mağaralarda ve kaya sığınıklarında konaklamışlardır.

Bu dönem 3 e ayrılır => Alt P., Orta P. Ve Üst P.

Paleolitik çağ, ilk yerleşimlerin ortaya çıktığı Mezolotik ve Epipaleolitik çağların başlaması ile sona ermiştir.

Alt Paleolitik Dönem
Bu dönemde HOMO HABİLİS, HOMO ERECTUS ve HOMO HEIDELBERGENSİS insan türleri yaşamıştır.
 Homo habilis: İlk insan türüdür. Becerikli insan anlamına gelmektedir. Taş aletler yapmışlardır.
 Homo erectus: El baltaları yapmışlardır. Grup halinde örgütlenerek avcılık yapmışlardır. İletişimi olan insanlardı. Ayrıca, ateşi bilinçli olarak kullanan ilk insan türüdür.
 Homo heidelbergensis: Yapısal özellikleri ve beyin hacimleri açısından modern insan türüne benzemekte olan türdür.

Orta Paleolitik Dönem
 Homo neanderthalensis: Vücut şekilleri soğuk iklime dayanaklı olduklarını göstermektedir.

Bu tür insanlar, yonga tekniği ile aletler üretmişlerdir. İlk defa ölülerini gömmüş olan insan türüdür. (Yonga: Bir taş parçasından başka bir taş yardımıyla kopartılarak elde edilen boyu eninin 2 katından az olan parçadır.)

Üst Paleolitik Dönem
 Homo sapiens: Son insan türü, yani modern insandır. Yerleşik yaşama doğru bir eğilim başlamıştır.

Paleolitik döneme ait Türkiye’ den yerleşim örnekleri:
İstanbul yakınlarında Küçükçekmece gölünün kuzeyindeki Yarımburgaz Mağarası...Alt.Pal.Dnm.
Antalya yakınlarındaki Karain Mağarası...Orta.Pal.Dnm.
Antakya yakınlarındaki Üç Ağızlı Mağara... Üst.Pal.Dnm.

Mezolitik (Epipaleolitik) Çağ (Orta Taş Çağı)
Avrupa’ da yaşanan Orta Taş Devrine MEZOLİTİK, Ortadoğu ve Doğu Akdeniz’ dekine EPİPALEOLİTİK denir.

İklimde ısınmalar olmuş. Buzul çağı sona ermiş. İnsanlar yavaş yavaş yerleşik hayata geçmeye başlamışlar. Şehirde ve genişleyen sulak alanlarda balıkçılık gelişmeye devam etmiştir. Geçim kaybaklarının bol olduğu sulak alanlarda, sabit kalıcı yerleşim alanları kurulmaya başlanmış. YERLEŞİK DÖNEM BU ÇAĞDA ORTAYA ÇIKMIŞTIR. Küçük köyler kurulmuş. Arpa, buğday ve birçok yabani tahıl ürünü yetişmeye başlamıştır. İnsanlar bu ürünleri toplamaya ve depolamaya başlamış. Böylece yerleşik hayat zorunlu olmuş ve tarımcılığa atılan en önemli adım olmuştur. Avcılık ta devam etmiştir.
Bu dönemin en önemli aşaması, NATUFYEN adı verilen D.Akdeniz bölgesinde günümüzden yaklaşık 12000-10000 yıl öncesinde yaşamış olan topluluklara özgü kültür evresine verilen isimdir. İlk düzenli köy yerleşimi ortaya çıkmıştır. Bu kültürde insanlar ölülerini oturdukları evin tabanına gömmüşlerdir.

Neolitik Çağ (Yeni Taş Çağı - Cilalı Taş)
• Tarım keşfedilmiş.
• Hayvanlar evcilleştirilmiştir.
• Çanak çömlek yapımı başlamıştır.

Neolitik çağ,
o Çanak çömlek öncesi Neolitik
o Çanak çömlekli Neolitik olmak üzere ikiye ayrılır.

 Çanak çömlek öncesi Neolitik
Tarımın keşfedildiği ilk yer Orta Doğu’ da verimli hilal adı verilen bölgedir. Tarımın keşfedilmiş olması üretici ekonomiye geçişin başlangıcı olduğundan en önemli gelişmedir. Ayrıca bu dönemde hayvanlar evcilleştirilmiye başlanmıştır. Hatta köpek Mezolotik dönemde evcilleştirilmiştir. Köpek evcilleştirilen ilk hayvandır. Etinden, sütünden, yününden vb. faydalanmak amacı ile koyun, keçi, domuz ve sığır gibi hayvanlar daha sonraları evcilleştirilen hayvanlardır.
Daha sonraki gelişmelerde, ev yapımı vardır. İlk önceleri dairesel kulubeler halinde başlayan ev yapımları, sonraları dikdörtgenler şeklinde gerçek ev görünümünde yapılmıştır. Doğal sonucu olarak köyler ortaya çıkmıştır. Uzun mesafeli ticarete konu olan ilk mal, obsidyendur. (Obsidyen, lav veya cam taşıdır. Siyah renkli volkanik taştır) Obsidyen alet yapımında kullanılan hammaddedir. Bu çağda bakırda kullanılmaya başlamıştır.

 Çanak çömlekli Neolitik
Bu çağda, avcılık tamamen terkedilmiştir. Artık besin üretimine dayalı ekonomi tamamen yerleşmiştir. Düzenli evler yapılmıştır. Bu evlerin ayrı ayrı odaları vardır. Ayrıca Jeriko ve Jarma (Filistin) gibi yerleşim yerlerinin etrafına sur duvarları yapılmıştır. Sur durvarları derin hendeklerle çevrilmiştir. Bu duvarların önemi, ortak emek gücünün kullanılması ve ileri düzeyde bir toplumsal örgütlenmenin görülmesidir. Bu dönemin sonuna doğru, ölüler evlerin tabanına gömülmek yerine yerleşim yerlerinin dışında bir yere gömülmeye başlanmıştır.

Kalkolitik Çağ (Bakır Çağı)
En önemli gelişme, köylerin büyüyerek kent devletlerin doğmasıdır. Dünya tarihinde ilk kez ekonomik çıkar bölgeleri oluşmuştur. Sosyo-ekonomik farklar görülmeye başlanmıştır. Bu dönemde daha kurak olan alanlardaki besin kaynaklarının yetmemesi sonucunda, sulamalı tarım başlamıştır. Bu da artı ürün demektir. Yani sulamalı kanalların inşaa edilmesi için bir kaynak planlanması yapılması gerekiyordu. Üretimin planlanması, insanların çalıştırılması, üretim yapılması, depolanması, korunması vs... Böylece tapınak ekonomisi adı verilen bir düzen kuruldu. Üretilen ürünler tapınaklarda toplanır, halka dağıtılırdı. Kayıtları tapınakların başında bulunan rahipler tutardı. Bu çağda yaşanan önemli gelişmelerden biride bakırın aktif olarak kullanılmaya başlanmasıydı.

Uygarlığın Doğuşu
• Uygarlığın ortaya çıkışını hazırlayan etkenler;
o Sulamalı tarım ve artı üretimin ortaya çıkışı, artı ürünün organizasyonu
o Toplumsal tabakalaşmanın ortaya çıkışı
o Nufüs artışı
o Yerleşimlerin büyümesi
o Ticaret ve mesleki uzmanlaşmanın artması bir devlet organizasyonun ortaya çıkması
Böylece ilk devletler ortaya çıkmıştır. İlk devletlerin ortaya çıkması uygarlığın başlaması olarak kabul edilmektedir.